Remu’hsynagoge en begraafplaats
Ik ben in
Krakau en het is er heet. De temperatuur schommelt tussen de 30 en de 33
graden. Maar voor een bezoek aan de Joodse wijk trotseer ik de hittedeken.
De gids
brengt ons naar een omsloten plein, waar de horeca zich in alle kleurigheid
gastvrij aanbiedt. De omliggende huizen werden ooit bewoond door uitsluitend
Joden. Toen hield het op, Hitler en trawanten deden hun werk grondig. Het
gebeuren staat schril op de kleurige beelden van nu. De taak van de gids zit er
op, we maken een plan voor de rest van de dag en kiezen voor een bezoek aan één
van de vele synagogen. Het wordt de Remu’hsynagoge om de geschiedenis en om de
bijbehorende begraafplaats. Voor de synagoge zit een jongeman achter een tafel.
De toegangsprijs is 5 zloty ( E 1.30), een keppeltje is verplicht. De
geschiedenis van deze synagoge is indrukwekkend. Gebouwd in 1558 op de plek
waar voordien een houten synagoge stond. Haar naam dankt ze aan rabbi Moses
Isserles, Remu’h genoemd, en zoon van de stichter. In W.O II roofden de
Duitsers alle kostbaarheden en gebruikten het gebouw als opslagplaats voor
lijkenzakken. Dat laatste geeft een ‘zwaar’ gevoel bij het betreden van de
synagoge.
Ooit was de kerk bedoeld voor intimi van de stichter. De kast met
gebedsboeken lijkt hierover te vertellen. Een gids begeleidt een groep Engelsen,
wijst naar de bima (spreekgestoelte) en de polychrome deur met twee panelen en
vervolgens naar de menora met bovenop een kroon en symmetrische schilderingen.
De groep vertrekt, nieuwe bezoekers komen binnen. We zoeken de stilte en gaan
naar de er naast liggende begraafplaats. Beelden van de joodse begraafplaats in
Praag komen boven, maar dit kerkhof is intiemer, zo vol gewijdheid; de stilte
is aanraakbaar.
Wandelen langs de grafstenen, onbegrepen teksten lezen, kijken
naar wonderlijk lage ‘tomben’. Vrijwel alle stenen hebben een boogvormig
afdakje, waaronder meerdere kiezels liggen. Deze traditie is ontleend aan de Bijbel,
waar graven in de woestijn van Palestina met keien werd gemarkeerd zodat
voorbijgangers ze herkenden.
Zelf laat
ik vaak een kiezel achter als groet. De begraafplaats werd in 1533 in gebruik
genomen en in 1800 om hygiënische redenen gesloten. Uit voorzorg begroeven de
Joden eerder de grafstenen in de 17e eeuw ter bescherming voor de
Zweedse vijand. Na de vernielingen van de nazi’s werden meer dan 700 grafstenen
opgegraven en hersteld en daarmee is deze begraafplaats één van de mooiste in
Europa uit die tijd. Het graf van Remu’h is omgeven door een prachtig hek en
ongeschonden. De nazi’s durfden het uit bijgeloof niet te vernietigen. In de
hoek van de begraafplaats is een groen kleed gespannen. Daaronder staan
eenvoudige stoeltjes. Bijkomen in de schaduw en één worden met de stilte.
Deugnieten legden op een nabij graf een dikke baksteen. Binnen een omheining is
men bezig met restauratie en schoonmaak van grafstenen. De zon lijkt ze nog
witter te maken, maar de tijd zal ze weer één maken met de begraafplaats. Niet
alle stenen konden worden gerestaureerd. Deze brokken zijn ingemetseld in de
‘muur der herinnering’, ook wel Klaagmuur omdat de verwoesting van de
begraafplaats doet denken aan die van de Tweede Tempel in Jeruzalem.
Gestileerde
Hebreeuwse teksten, gespreide handen die lijken te zegenen. Op deze plek
stijgen ontelbare gebeden omhoog. In alle talen…